Historia mody




 Ubrania z misją specjalną
Słów kilka o ubraniach nietypowych i odzieży na okazje specjalne.

 Zarówno w literaturze poświęconej historii ubioru, jak i na stronach dotyczących ubioru retro pojawiają się najczęściej charakterystyki strojów "stanardowych"( mam tu na myśli stroje dzienne- do pracy, na zakupy. Od czasu do czasu znaleźć można propozycje ubrań na wieczorne wyjścia.) Zazwyczaj nikt nie pisze o strojach przeznaczonych dla konkretnych grup osób- osób starszych, kobiet o mniej typowych sylwetkach, o strojach dla kobiet w ciąży, strojach roboczych. Ciekawi mnie jakie fasony sukien zakładano na ślub, w czym chodzono na plażę, w czym w góry i do lasu, a w czym uprawiano sporty? Postanowiłam więc poszukać przykładów strojów nie tylko dziennych i okazało się, że bardzo trudno znaleźć jest informacje o tego rodzaju ubraniach. Wiadomości szukać trzeba w  źródłach. Ponieważ mam dostęp wyłącznie do polskiej prasy sprzed lat,  zdecydowałam się wpierw poszperać w internecie w poszukiwaniu zdjęć, wykrojów, i ich opisów z zagranicy.

Poszukiwania zaczęłam od ubrań przeznaczonych dla konkretnych grup kobiet, a ubraniami na specjalne okazje zajmę się w późniejszym czasie.
Rozpoczęłam od ubrań dla kobiet w ciąży.


Ubrania z misją specjalną. Część pierwsza- stroje ciążowe.

Ciąża to w życiu kobiety okres wyjątkowy, również pod względem ubioru.  Co nosiły kobiety przed laty będąc w tym stanie? Co mają założyć  przyszłe mamy, które noszą się teraz w stylu retro?

Przykłady zagranicznych wykrojów znalezionych w sieci opisanych jako stroje ciążowe.

Lata dwudzieste


Wykrój pochodzi z początku lat dwudziestych. Prezentuje  sukienkę o prostym fasonie i długości przed kostki zapinaną na guziki. Sukienka pokazana jest w dwóch wersjach- pierwsza z zapinanym paskiem założonym zgodnie z ówczesnymi trendami  tuż poniżej talii oraz wersję "luźną" do noszenia w czasie ciąży. Widać zatem praktyczne podejście do mody i chęć wykorzystania sukienki również po okresie ciąży.

Niestety nie doszukałam się oryginalnych  zagranicznych wykrojów z późniejszych lat dwudziestych.
 Na pocieszenie zamieszczam jednak rysunek ze strojami dla pań w " odmiennym" stanie z roku 1929 z polskiego czasopisma " Kobieta w świecie i w domu", mogę zdradzić, iż znalazłam ich więcej i pojawią się w kolejnym wpisie poświęconym strojom ciążowym znalezionym w polskiej prasie sprzed lat.

 


Lata trzydzieste

Na przykładzie poniższych zdjęć widzimy, iż w latach trzydziestych przyszłe mamy nosiły zakładane, regulowane w talii sukienki. Sukienki te wiązano z boku lub z tyłu na dołaczony do kompletu pasek-szarfę. 








Zakładano również dwuczęściowe komplety składające się z szerokiej góry  oraz spódnicy za kolano.




 
Bluzki-żakiety na karczku, z rozkloszowanym dołem, sięgające bioder lub połowy ud.  Czy zielone wdzianko założone jest na bluzkę, czy ma dopięty wyłącznie biały kołnierzyk i mankiety- niestety nie wiem. Natomiast wdzianko w kwiaty pełni rolę bluzki i ozdobione jest kokardą w kolorze spódnicy. Zauważcie, iż wdzianka mają tylko kilka guzików u góry- niestety nie wiemy czy poniżej zpięcie jest ukryte czy swobodnie się rozchodzi. Wykrój niestety nie miał podanego roku, z którego pochodzi. Ze względu na krótkie spódnice myślę, iż są to późne lata trzydzieste.



Dwuczęściowe komplety złożone ze spódnic szytych z klinów i prostej szerokiej góry- ozdobionej białymi kołnierzami i mankietami. Bardzo podobne komplety, ale z mniej obszernymi spódnicami będą pojawiać się również w latach 40..






 Powyższe stroje spełniały zapewne funkcję toalet dziennych, nie znalazłam niestety przykładów strojów wieczorowych.


Lata czterdzieste

Dla lat czterdziestych udało mi się znalezć przykłady dwuczęściowych garsonek które składały się z siągającego bioder luźnego żakietu oraz wąskiej spódnicy w kolano. Zwróćcie uwagę, że spódnice są zakładane i zawiązywane na szarfy lub zapinane na haftki- co umożliwiało regulację talii. Warto zwrócić uwagę na kanciastą sylwetkę z stosunkowo szerokimi ramionami, charakterystyczną dla tego okresu.

Żakiety podobnie jak w latach 30. uszte na karczku i lużno puszczone do dołu, ozdobione modnymi w latach czterdziestych duzymi, naszytymi kieszeniami.




Na szczególną uwagę zasługuje niebieski żakiet z przodu zawiązywany na  szarfę, z tyłu "luźny".















Spódnice z odpinanym panelem.



Sukienka z gumeczkami na brzuchu. Myślę, że mogła spełniać rolę sukienki na wieczorenw wyjście.










Lata pięćdziesiąte

W modzie ciążowej lat pięćdziesiątych zestaw, który możemy spotkać najczęściej to wąski dół i bardzo rozkloszowana góra.


















Kostiumy z żakietami o lnii A,z kontrafałdą na plecach.




Sukienki z regulowane w talii zaq pomocą tasiemek. Vogue, 1957.




Sukienki o linii A.

Vogue, 1957.
Rozkloszowane bluzki zapinane na guziki z tyłu lub z przodu w wersji z rękawami i bez.Vogue,1959.


Halki dla kobiet w ciąży. Odcinane pod biustem, o zakładanym fasonie, wiązane z boku na tasiemkę. Vogue, 1957.


Zarówno stroje dzienne, jak i wieczorowe oparte były na ty samym pomyśle- rozkloszowanej góry i wąskiego dołu. Stroje wieczorowe charakteryzowały się jednak doborem szlachetniejszych tkanin.

 Lata sześćdziesiąte

Moda lat sześćdziesiątych z krótką spódniczką, sukienkami o lini trapezu i wdziankami typu baby doll znakomicie  nadawała się dla kobiet w ciąży.  Niepodkreślające talii rozszerzane fasony świetnie chowały brzuszek i zapewniały wygodę. Podwyższony stan i karczki również świetnie sprawdzają się jako elementy mody ciążowej. Fasony właściwie identyczne na dzień, jak i na wieczór- różnią je jednak tkaniny.
















Sukienki o empirowej lini.
Kolejne sukienki o podniesionym stanie, jednak zupełnie inne w charakterze.
Spódnice i spodnie z elastycznym panelem na brzuchu.



Na koniec mam jedną uwagę, która dotyczy wszystkich wykrojów- zastanawia mnie dlaczego  na żadnym z rysunków ( nawet tych ukazujących szczegóły) nie widać brzuszka ciążowego?

Zdjęcia pochodzą ze strony: http://vintagepatterns.wikia.com



Daj dziewczynie odpowiednie buty, a zawojuje świat!

 

Buty wymyślono po to by chroniły stopy, usprawniały przemieszczanie się oraz zapobiegały wychłodzeniu. Z biegiem lat dochodziły kolejne zastosowania ( np. w starożytnej Grecji aktorzy wkładali buty na koturnach by być lepiej widocznym, w renesansowej Wenecji kobiety nosiły pantofle na ogromnych platformach by przejść suchą stopą przez miasto w czasie przypływów). Zawsze ważny był jednak walor estetyczny, a w przypadku obuwia dla kobiet zyskał on szczególne znaczenie w wieku XX kiedy spódnice skróciły się a buty zostały całkowicie odsłonięte.



Jak zatem wyglądało obuwie w poszczególnych dekadach XX wieku?
Rozpocznijmy od lat 20.

Andre Perugia
Na początku lat 20., gdy spódnice skróciły się buty zaczęły odgrywać ważną rolę w damskiej modzie. Z tego powodu popularni stali się projektanci obuwia działający zupełnie obok zwykłych szewców rzemieślników.  Szczególną sławę zyskał Andre Perugia, który eksperymentował z tkaninami i wzorami.
 Stworzył wiele bardzo ciekawych modeli. Projektował obuwie dla Paula Poireta oraz wielu gwiazd m. in. dla Mistinguett- sławnej wówczas piosenkarki i tancerki (znanej z zamiłowania do obuwia oraz z tego, iż występowała bez pończoch - z gołymi nogami, które ubezpieczyła podobno na milion dolarów). Perugia tworzył dla niej buty na bardzo wysokich ( jak na ówczesne czasy) obcasach. Sławą cieszyli się również: Vida Moore, A. Rambaldi,  Edward Rayne oraz marka Stead and Simson.


Buty pomysłu A. Perugia, fot. metmuseum.com
Buty wyprodukowane przez A. Perugia pochodzą z okresu 1923-1926

Josephine Baker

 Rozpowszechnienie się tańców jazzowych i tanga wpłynęło także na produkcję butów. Damskie pantofelki stały się teraz solidniejsze i mocniej trzymały się stopy. Stąd też tak wiele różnych kombinacji z paskami i wiązaniami. Modne buty zasłaniały palce. Posiadały tzw. kubańskie obcasy- niewielkie i stabilne, które sprawdzały się nie tylko w tańcu. Również ulepszenie technologii wpłynęło na trwałość i komfort w noszeniu obuwia.










 W obuwnictwie wyraźne były wpływy kubizmu i Art Deco. Buty nadrukowywano w geometryczne wzory. Stosowano  odważne połączenia kolorystyczne (jednym z najpopularniejszych było  zestawienie srebra z pomarańczem w odcieniu tango).

Połączenie różu ze srebrem, geometryczne kształty. Buty produkcji rosyjskiej.
W związku z ówczesnymi odkryciami archeologicznymi oraz podróżami ispirowano się również starożytnym Egiptem (  motywy chrabąszczy, motyli) i Azją
( ręcznie malowane wzory inspirowane sztuką Japonii i Chin).





 Buty wieczorowe miały pobłyskiwać w światłach zadymionych knajp. Wykonywano je więc z satyny, perlizowanych skór jaszczurek, szyto z krepdeszynu ( crepe de chine), ozdabiano lamówkami.


Bardzo bogato zdobiono obcasy ( wykonywane wówczas z bakelitu lub drewnna). Wysadzano je kryształem górskim oraz innymi imitacjami diamentów- szkłem i jadeitem.








W modzie było dopinane dekoracyjnych klipsów ( również na co dzień).  Szczególnie popularne były te o geometrycznych kształtach oraz przedstawiające owady- motyle i chrabąszcze oraz kwiaty.
















Jakie rodzaje butów wówczas noszono?



Buty zapinane na paski

Są charakterystyczne dla tej dekady. Punktem wyjścia był jeden poziomy  pasek  z skontrastowanymi kolorystycznie szwami zapinany na guzik z przeciwnej strony.


W 1922 roku popularne stały się buty z paskami w kształcie litery T ( T- bar, T-strap) również zapinane na guzik z jednej strony. Buty te często  składały się ze skontrastowanych ze sobą kolorystycznie części. Bardzo wyróżniały się na tle zwyczajnych czółenek, zyskując w krótkim czasie ogromną popularność.



 W połowie lat dwudziestych zaczęto zwiększać liczbę pasków, wprowadzać różnego rodzaju plecionki i skomplikowane układy pasków.

Pod koniec lat dwudziestych przeplatanki z pasków stały się bardzo filigranowe i misterne.

Buty marki Friedman-Shelby

Reklama z roku 1929
 Obuwie wykańczano na krawędziach złotymi i srebrnymi lamówkami. Modne były błyszczące metalizowane kolory, drukowane brokaty, skrzące markazyty.

Odmianą butów z paskiem były buty Mary Jane: z szerokim zamkniętym noskiem oraz z pojedynczym paskiem w poprzek przegubia. Osadzono je na niewysokim
 obcasie. Występowały już w XVI wieku jako pierwsze buty dziecięce zarówno dla chłopców jak i dziewcząt. Przypomniane zostały na początku XX wieku w komiksie „Buster Bown”, jako buty jednej z bohaterek- i stąd ich nazwa. W latach 20. buty Mary Jane stały się popularne z dwóch względów, po pierwsze stały się wygodnymi butami do nowoczesnych tańców, po drugie świetnie wpisywały się w ówczesną modę na młodzieńczość. Pod koniec lat 20. obcasy butów Mary Jane zaczęły stawać się wyższe i bardziej stożkowe. Małe dziewczynki zapragnęły dorosnąć.

 Czółenka

Wytwarzano ze skór i materiałów o różnej fakturze. Tak jak i w pozostałych fasonach modne były te z połyskiem, nadrukowane we wzory. Na dzień noszono najprostsze w stonowanych kolorach z gładkiej skóry.  Do wieczorowych wykonywanych z satyn i brokatów dopinano ozdobne klipsy.
Czółenka najczęściej osadzano  na obcasach typu Louis. Zazwyczaj miały delikatne, lekko zwężane migdałowe noski wysmuklające nogi.

Satynowe czółenka z klamra w stylu Art Deco, obcas typu Louis.


Oxfordy

Męskie klasyczne buty kojarzone są z uniwersyteckim miastem  Oxford. Panowie nosili tam zazwyczaj sznurowane przez trzy pary oczek obuwie z językiem chroniącym stopę przed mocnym ściskiem sznurowadeł. Buty te miały charakterystyczne zakrzywione szwy oraz niski powleczony skórą obcas. Na początku lat 20. to praktyczne obuwie zostało zaadaptowane przez kobiety..., które dodały im pięciocentymetrowe obcasy.




Oxfordy z zakrzywionymi szwami i perforowaniem.
W połowie lat 20. buty typu oxford stały się wyższe, ale też bardziej delikatne w konstrukcji. Wysmuklały przez bardziej stożkowy kształt obcasa. Szybko stały się ulubionym obuwiem wielu kobiet. Nie ma cię czemu dziwić- były wygodne i praktyczne, a pomimo tego iż przygarnięte z męskiej szafy posiadały wiele ciekawych elementów: ażurowe lub później także koronkowe wstawki, detale w postaci frędzelków niczym w butach do golfa ( ang. brogue), perforowane panele wstawiane po obu stronach i przez palce. Buty te często wykonywano w skontrastowanych kolorach. Nosek oddzielano małą wstawką w kolorze, w którym wstawiano również części po bokach butów oraz obcasy. Bardzo często przełęcze butów wykonane były z białego płótna, natomiast nosek, obcasy i pięty szyto dla uzyskania większej trwałości obuwia ze skóry. Najpopularniejszymi zestawami kolorystycznymi były: biel i czerń oraz brąz i opalony beż. Hitem dla ówczesnych modnisi było jednak połączenie czarnej błyszczącej skóry z kolorowymi skórami gadów. W latach 1925-1927 moda na wycięcia w obuwiu przeniknęła także do Oxfordów. Od tego czasu pojawiają się wszelkiego rodzaju oczka  luki. Często rezygnuje się z języka. Palce stają się wydłużone- czasem tak mocno, iż trudno powiedzieć czy są to jeszcze oxfordy. Buty te były obuwiem dziennym. Zakładano je do przedpołudniowych kostiumów. Były idealnym obuwiem na spacery oraz do uprawiania lub oglądania sportów. Stąd też inna nazwa tego rodzaju obuwia-  spectators ( ang. spectator- widz). Niektórzy nazwę spectators stosują wyłącznie do butów uszytych w dwóch kolorach.






Czy noszono wówczas obuwie z wysoką cholewką?

Z noszenia wysokich sznurowanych butów zrezygnowano całkiem niedawno Zdecydowały o tym względy estetyczne, gdyż po skróceniu się spódnicy pomiędzy brzegiem spódnicy a górą buta tworzyła się nieestetyczna przerwa, ale też praktyczne- niskie obuwie można szybciej założyć i zsunąć.
W czasie niepogody zakładano gumowe kalosze. Cholewki takich gumiaków wysokie były najwyżej na 3 palce. Wysokie młode kobiety zaczęły nosić jednak je na co dzień w ramach miejskiego, nieformalnego stylu- co przyczyniło się do określenia i opisana zjawiska flappers- wyzwolonych kobiet lat 20.. Takie nagle zmiany w obuwniczej etykiecie szokowały starsze pokolenia, które miały bardzo surowe pomysły na to co, gdzie i kiedy należy nosić.

Kalosze




Odmianą kozaków były tzw. russian boots czyli buty z luźną cholewkę u góry, wysokie do połowy łydki, a czasem sięgające nawet kolan. Nawiązywały do tradycyjnych rosyjskich walonek. Można je było szybko wciągać i zdejmować i choć pojawiły się w modzie już ok. 1915 roku, to wówczas nie przyjęły się ponieważ ówczesne spódnice były jeszcze zbyt długie by poruszanie się w takich botkach było wygodne. Buty te powróciły więc około roku 1921, gdy spódnice zaczęły się skracać.
Młode flappers zaadaptowały walonki zainspirowane folklorem Rosji ( który w latach 20. inspirował wielu twórców), nosiły jednak ich skórzaną wersję na obcasie typu Louis lub Cuban. W 1927 Gloria Swanson zareklamowała „rosyjskie kozaki” firmy Sears Roebuck and Company i w ten sposób zachwiała swoją reputację...gdyż kozaki te kojarzono  z kobietami mającymi styczność z półświatkiem-  głównie przez to iż w czasach prohibicji panie przemycały w szerokich cholewkach walonek buteleczki z alkoholem.

Russian boots były bardziej kobiecą alternatywą dla gumowych kaloszy, nie przyjęły się jednak na szeroką skalę i na wiele lat zniknęły, aż do lat 60.





Jakie obuwie noszono w Polsce?

W literaturze fachowej  znaleźć możemy informacje, iż noszono na co dzień półbuciki na niskim obcasie zapięte na rzemyk lub sprzączkę, które latem zastępowano płóciennymi pantofelkami prunelkowymi, czółenkami i sandałami na grubej podeszwie oraz gładkie pantofelki w różnych kolorach, czasem lakierowane ze skóry gładkiej lub ze skóry krokodylej. Noszono również czółenka na wysokim obcasie z wydłużonym noskiem zapinane na poprzeczny pasek. Zimą na obuwie nakładano gumowe śniegowce. Na wieczór modne były atłasowe pantofelki z klamerką. Często wykonane z zamszu, batiku brokatu, lamy lub ręcznie malowanej skóry. Ozdabiano je strasami, haftami. Inkrustowano lakierem. Zgodnie z ówczesna modą panującą również poza granicami Polski, szczególnie bogato ozdabiano obcasy, wówczas najczęściej drewniane, inkrustowane w innym kolorze niż but, zdobione emalią i strasem. Modne były również mieniące się dwoma kolorami tzw. chrabąszczowe czółenka. Najmodniejsze były buciki z paskami przekładanymi według różnych kombinacji.
Wnioskować więc można, iż trendy które docierały do nas z zachodu szybko przyjmowały się i również Polki nosiły modne obuwie nie odbiegające niczym od tego zza granicy.

cdn.

 Za tydzień  obuwie z lat 30.




Bibliografia:

Boucher Francois, Historia mody. Dzieje ubiorów od czasów prehistorycznych do końca XX wieku, Warszawa, 2003.
Cox caroline, Vintage shoes. Collecting and wearing twentieth-century designer footwear,  Nowy Jork, 2008.
Dziekońska- Kozłowska Alina, Moda kobieca XX wieku, Warszawa, 1964.
Jaroszewska Natalia, Chłopczyce, uwidzicielki, damy: polska moda międzywojnia, Warszawa, 2007.
Lehnert Gertrud, Historia mody XX wieku, Koln, 2001.
Marley Jacqueline, Moda od starożytności do współczesności, Warszawa, 1997.
Moda. Historia  mody XX wieku,  red. Akiko Fukai, Kioto, 2012.
Możdżynska- Nawot Małgorzata, Od zmierzchu do świtu. Historia mody balowej, Wrocław, 2007.





                                                                                                                                                                   







Historia z przędzy utkana
czyli o pończochach słów kilka.

2. Henryk VII Tudor, Hans Holbein młodszy, ok.1537
Pończochy podobne do współczesnych pojawiły się w epoce nowożytnej, ale ich początków należałoby szukać jeszcze w starożytności, kiedy to kobiety podczas wykonywania domowych prac nosiły długie skarpety. Natomiast za bezpośredniego ich przodka, uznać możemy ubierane przez przez mężczyzn  średniowieczne rajtuzy.
Pierwsze pończochy wykonywano z wełny, jednak bardzo szybko zaczęto je tkać również z jedwabiu.
Edmund Howes w roku 1615 w „The annals or general chronicles of England” przytacza opowieść z 1560 roku o kobiecie nazwiskiem Montague, która podarowała królowej Elżbiecie parę czarnych, jedwabnych, własnoręcznie wykonanych  pończoch. Podobno królowa od tego czasu, nosiła już wyłącznie pończochy jedwabne.
1. Jedwabne pończochy należące do Elżbiety I, XVI wiek.
Dotrwała do naszych czasów  również historia o podróży Henryka VIII do Hiszpanii, podczas której otrzymał on w darze parę pończoch.
Najstarsze pończochy wykonywano ręcznie, najczęściej na drutach, choć pod koniec XVI wieku rozpowszechnione były również szydełkowe wyroby pończosznicze z wyspy Jersey (która słynęła z przędz), które sprzedawano w Niemczech, Francji, Włoszech, Holandii i Hiszpanii. Przełomowym momentem okazało się wynalezienie w 1589 roku przez William Lee maszyny do wykonywania  jedwabnych pończoch. Spowodowała ona obniżenie cen i zwiększenie dostępności, choć wyroby jedwabne cały czas pozostawały w zasięgu, wyłącznie ludzi zamożnych. Początkowo pończochy tkane maszynowo nie były najwyższej jakości, jednak w 1600 Lee udoskonalił swój wynalazek i dzięki temu uzyskał  od królowej Elżbiety patent.
3. Pończochy utkane maszynowo, XVI/XVII w.
 Od połowy XVI wieku, właściwie, aż do dzisiaj konstrukcja pończoch nie zmieniła się. Zmianom ulegały tylko, metody ich wykonania oraz materiały, z których je wykonywano. Pończochy podlegały,  podlegają różnym modom i tak do 1730 popularne były, zarówno wśród kobiet jak i mężczyzn, barwne pończochy dobrane kolorystycznie do stroju, po tym czasie w  strojach męskich  nastał trend na pończochy białe, a pod koniec XVIII wieku panowie nosili już pończochy w prążki.
4. Jedwabne, damskie pończochy, 1840-1850, Anglia. 
  Na początku XIX wieku modne stały się pończochy ozdabiane koronkami i wzorami, szczególnie w okolicy kostki. Wraz z nadejściem neoklasycyzmu i mody wzorowanej na modzie dawnych Greków i Rzymian nastał czas cielistych i różowych pończoch, stwarzających wrażenie nagości. Następnie około roku 1830 wskutek unowocześnienia produkcji barwników  wróciła moda na kolorowe pończochy dopasowane do stroju- teraz w zupełnie nowych barwach, ale w latach osiemdziesiątych weszły znów w modę pończochy cieliste.
W latach siedemdziesiątych XIX wieku do użytku weszły pończochy fildekosowe, które będą noszone, aż do czasów II wojny światowej. Wykonywano je z przędzy fil d'Ecossez czyli z bawełny egipskiej.
 Na przełomie XIX i XX wieku największą popularnością cieszyły się, ze względów praktycznych, pończochy w kolorze czarnym.
5. Pończochy bawełniane, ok. 1900,
Museum of New Zealand Te Papa Tongarewa. 
6. Pończochy, 1900-1910.

Cały czas noszono pończochy z przędzy fil d'Ecosse lub w droższej wersji z fil de perse, najchętniej w kolorze czarnym lub innych ciemnych odcieniach, ale zakładano również pończochy w kolorze białym. W tym okresie modne były pończochy ażurowe, koronkowe i siatkowe bez zaznaczonego szwu.
Zimą zakładano wełniane i bawełniane, grube pończochy w prążki w kolorze czarnym. Pończochy w kolorze brązowym noszone były wyłącznie przez ówczesną młodzież.
7. Jedwabne pończochy, 1915-1925.
 Pod koniec XIX wieku, coraz bardziej dostępne, jednak nadal stosunkowo drogie były pończochy jedwabne. Na ich rozpowszechnienie się wpłynął  postęp w produkcji, skrócenie się spódnic oraz obuwia, a przede wszystkim wynalezienie w 1891 roku sztucznego jedwabiu.
9. Jedwabne pończochy, 1920-1935, National Liverpool museum.
  Po zakończeniu pierwszej wojny światowej pończochy zaczęto dopasowywać do koloru sukni. Często jednak jeszcze, do jasnej sukni zakładano czarne jedwabne pończochy i czarne pantofelki.
  W latach dwudziestych największą popularnością cieszyły się pończochy z prawdziwego i sztucznego jedwabiu. Noszono wówczas te w kolorze piaskowym, różanego drzewa, czasem popielatym. Pod koniec lat dwudziestych popularne stały się pończochy w mocniejszych kolorach: dymnym oraz krecim (odcienie te będą krzykiem mody w latach trzydziestych).

8. Reklama  jedwabnych pończoch, lata dwudzieste. 
  Cały czas noszono jeszcze tanie pończochy fildekosowe. Ubierały je m.in. uczennice, które w tym okresie miały zakaz noszenia pończoch jedwabnych. Najdroższe nadal pozostawały pończochy z prawdziwego jedwabiu, które czasem ozdabiano strzałkami po bokach dla wysmuklenia nóg.

10. Pończochy ze strzałkami po bokach. Francuska karta pocztowa, lata dwudzieste.








11. Jedwabne pończochy ze strzałkami, lata dwudzieste.
12. Pończochy jedwabne nadrukowane we wzór, 1929.
14. Rajstopy gazowe.
 W Polsce pończochy z naturalnego jedwabiu produkowano w Milanówku.  Kosztowały ok. 20 złotych, tymczasem pończochy jedwabne sprowadzane z Francji sprzedawano w cenie 50 złotych. Produkowano również pończochy z jedwabiu sztucznego, które były czterokrotnie tańsze od pończoch z Milanówka*, ale szybko się niszczyły i uchodziły za bardzo nietrwałe.
Przebojem lat dwudziestych były pończochy z siateczki w kolorach złotym i srebrnym, które zakładano na wieczorne wyjścia i szczególne wizyty. Przez drobniutkie oczka przebijała moda wówczas opalona skóra nóg. Zakładano do nich białe czółenka z lamy. Zimą nadal ubierano wełniane pończochy w prążki w wersjach biało-beżowej oraz szaro-białej.
  W latach trzydziestych, noszono wciąż jeszcze pończochy jedwabne, ale w lecie zaczęto zakładać już tylko białe skarpetki. Modne były pończochy matowe, półkryjące ( nie bardzo cienkie) w głębokich odcieniach: piasku, przydymionego beżu, orzecha i czerni. Do wystawnych strojów nadal zakładano pończochy siatkowe o dużych okach lub cieniutkie gazowe tzw. kajzery.
13. Reklama, lata trzydzieste. 

16. Pończochy siatkowe, 1938.
15. Wczesne lata trzydzieste.

W latach trzydziestych firma DuPont zaczęła prowadzić pod kierownictwem Wallace’a Hume’a Carothers’a prace badawcze nad wynalezieniem nowego, syntetycznego, bardzo trwałego włókna. Ich efektem było wynalezienie w 1935 roku nylonu.
  W 1939 pierwsze pary pończoch nylonowych zostały zaprezentowane na targach w Nowym Jorku. Pracowncy firmy DuPont nylonowe pończochy mogli nabyć jeszcze w tym samym roku, choć oficjalnie do sprzedaży trafiły 15.05.1940 roku. Ogromne kolejki ustawiły się do sklepów, w których  sprzedawano je w cenie 1,15 dolara za parę.
17. N-Day 15.05.1940. Setki kobiet ( nie tylko) czeka na zakup swojej pary.
18. Reklama pończoch nylonowych DuPont. 
19. Reklama pończoch marki Bryan stworzona przez Salvadora Dali, 1944.

Pończochy nylonowe dzięki niższej cenie, większej trwałości oraz lepszemu dopasowywaniu się zyskały ogromną popularność. W czasie wojny  nylon wykorzystany był w celach militarnych, więc pończochy stały się więc wyrobem luksusowym. Kobiety radziły sobie, malując czarną kredką kreski imitujące pończoszane szwy na łydkach.
20. Malowanie "szwu" na łydce, 1942.
21. Pokrywanie nóg specjalnym pudrem, mającym imitowć pończochy. 

22. Pończochy wymalowane na nogach.


23. Setki kobiet czekających na otwracie sklepu, do którego po wojnie powróciły nylonowe pończochy.  1945, Nowy Jork.
24. Kobieta przymierzająca pończochy na chodniku, zdjęcie wykonane po zakończeniu II wojny światowej, gdy pończochy nylonowe znów wróciły do sprzedaży.

 Tuż po wojnie wznowiono masową produkcję nylonów. Wpierw oczywiście w Stanach Zjednoczonych, a następnie w Wielkiej Brytanii, Niemczech i Francji.
 W Polsce, w tym czasie kobiety zakładały tzw. selfiksy czyli prążkowane pończochy w kolorach szarości lub beżu, grubo tkane  z włókien wełnianych i bawełnianych.
  Pończochy nylonowe produkowane do 1954  nazywano FF  ( Fully Fashioned) -przez proces produkcji, który polegał na wykrajaniu płaskich części, następnie zszywanych (stąd charakterystyczny szew z tyłu pończochy) i dopiero w końcowym etapie formowanych do kształtu nóg.
25. Różne typy ( ze względu na kształt wzmocnień na piętach) pończoch typu FF
  W 1954 roku wskutek unowocześnienia technologii pojawiły się pończochy bez szwa tak zwane RHT (Reinforced Heel and Toe), które szybko zastąpiły FF-y.  Za żelazną kurtyną pończochy ze szwem noszono jeszcze do połowy lat szęśćdziesiątych.
  W Polsce, pończochy nylonowe były bardzo trudno dostępne. Noszono wyroby rodzimej produkcji: tzw. stylonki, kaprony i peerlony. Wszystkie wyprodukowane przy użyciu m.in. polikaprolaktamu czyli gorszego zamiennika  DuPontowego nylonu.
27. Stylony
26. Stylony

 Ciekawostą jest, iż w latach 1958-1959 pojawiły się pończochy ze szwem z przodu, jednak nie zyskały popularności. W latach pięćdziesiątych oprócz pończoch w kolorach beżu, brązu, popielu i czerni ubierano pończochy w jaskrawych barwach, które spotkały się z dezaprobatą starszego pokolenia.
W latach sześćdziesiątych pończochy zaczęto wytwarzać z włókien z dodatkiem lycry, które wyparły, dzięki swojej elastyczności  pończochy nylonowe. W Polsce produkowano pończochy z elastycznej przędzy helanko. Jednak lata sześćdziesiąte to przede wszystkim czas rajstop, które idealnie nadawały się pod rozpowszechnioną w tym okresie mini spódniczkę. Pończochy nie zostały jednakże całkowicie wyparte przez rajstopy, głównie dzięki firmie Wolford i stworzonych przez nią pończochach samonośnych.



Ciekawe modele:
28. Pończochy z guzikami, lata dwudzieste.

29. Pończochy z portretem narzeczonego?, 1926-1931, NAC. 

Warto przeczytać:
Historia i proces produkcji FF
Wspomnienie Genowefy Arcimowicz o kapronach

Bibliografia:
Boucher Francois, Historia mody. Dzieje ubiorów od czasów prehistorycznych do końca XX wieku, Warszawa, 2003.
Dziekońska- Kozłowska Alina, Moda kobieca XX wieku, Warszawa, 1964.
Guidot Raymond, Design 1940-1990. Wzornicttwo i projektowanie, Warszawa, 1998.
Jaroszewska Natalia, Chłopczyce, uwidzicielki, damy: polska moda międzywojnia, Warszawa, 2007.
Marley Jacqueline, Moda od starożytności do współczesności, Warszawa, 1997.
Możdżynska- Nawot Małgorzata, Od zmierzchu do świtu. Historia mody balowej, Wrocław, 2007.


Przypisy:  
* Bluszcz, 1926, nr 24 s815

Ilustracje:
1.   http://pinterest.com/pin/149955862563761651/
2.   http://pl.wikipedia.org/wiki/Henryk_VIII_Tudor
3.   http://www.german-hosiery-museum.de/geschichte/geschichte_08.htm
4.   http://www.powerhousemuseum.com/collection/database/?irn=320075
5.   http://collections.tepapa.govt.nz/objectdetails.aspx?oid=50380
6.   http:// metmuseum.org
7.   http://www.powerhousemuseum.com/collection/database/?irn=37870&img=141257
8.   http://plaidpetticoats.blogspot.com/2012/06/radical-stockings-tales-of-jazz-age-3.html
9.   http://www.liverpoolmuseums.org.uk/walker/exhibitions/wardrobe/accessories/stockings.asp
10. http://katielouiseford.tumblr.com/post/17939228162/1920s-french-postcard
11. http://www.vintagedancer.com/the-various-styles-of-1920s-stockings/
12. http://pinterest.com/KarenHaskett/vintage-hosiery/
13. http://pinterest.com/pin/185703184606358989/
14. http://wearinghistory.files.wordpress.com/2010/09/mesh.jpg
15. http://www.etsy.com
16. http://hoodoothatvoodoo.tumblr.com/post/26817002248
17. http://blogs.smithsonianmag.com/threaded/page/5/
18. http://www.chm.bris.ac.uk/motm/nylon/nylonh.htm
19. http://pinterest.com/missdeco/retro-vintage-advertisements/
20. http://blogs.smithsonianmag.com/threaded/page/5/
21. http://blogs.smithsonianmag.com/threaded/page/5/
22. http://blogs.smithsonianmag.com/threaded/page/5/
23. http://www.chm.bris.ac.uk/motm/nylon/nylonh.htm
24. http://www.chm.bris.ac.uk/motm/nylon/nylonh.htm
25. http://pinterest.com/hedylemorgue/vintage-cabana/
26. http://www.allegro.pl
27. http:// www.allegro.pl
28. http://lamour-de-la-mode.blogspot.com/2010/01/pictorial-hosiery-history.html